Υπερωρίες: τι θεωρείται νόμιμο

Αναρωτηθήκατε ποτέ αν οι επιπλέον ώρες που δουλεύετε θεωρούνται νόμιμες υπερωρίες και, το κυριότερο, αν αμείβεστε σωστά για αυτές; Ειδικά αν εργάζεστε σε βάρδιες, η κατανόηση του πλαισίου για τις υπερωρίες: τι θεωρείται νόμιμο είναι όχι μόνο χρήσιμη, αλλά και ζωτικής σημασίας για την προστασία των δικαιωμάτων σας. Η εργασιακή νομοθεσία στην Ελλάδα είναι σαφής, αλλά συχνά και πολύπλοκη, δημιουργώντας σύγχυση στους εργαζόμενους. Ας ρίξουμε φως σε αυτό το σημαντικό ζήτημα, απλά και κατανοητά, ώστε να γνωρίζετε τι σας αναλογεί.

Τι είναι οι Υπερωρίες και πώς ορίζονται νόμιμα;

Στην Ελλάδα, η κανονική πλήρης απασχόληση ορίζεται στις 40 ώρες την εβδομάδα. Οποιαδήποτε εργασία πέραν αυτών των ωρών μπορεί να εμπίπτει στις κατηγορίες της υπερεργασίας ή της νόμιμης υπερωρίας, καθεμία με διαφορετική νομική μεταχείριση και αμοιβή.

Η διάκριση μεταξύ Υπερεργασίας και Νόμιμης Υπερωρίας

• Υπερεργασία: Αυτή είναι η εργασία που παρέχεται πέραν των 40 ωρών και μέχρι τις 45 ώρες εβδομαδιαίως (για πενθήμερη εργασία) ή μέχρι τις 48 ώρες (για εξαήμερη εργασία). Για κάθε ώρα υπερεργασίας, ο εργαζόμενος δικαιούται αμοιβή προσαυξημένη κατά 20% επί του καταβαλλόμενου ωρομισθίου. Η υπερεργασία δεν απαιτεί ιδιαίτερη άδεια από την Επιθεώρηση Εργασίας, αλλά πρέπει να δηλώνεται.
• Νόμιμη Υπερωρία: Είναι η εργασία που παρέχεται πέραν των ωρών υπερεργασίας, δηλαδή πάνω από τις 45 ώρες (πενθήμερο) ή 48 ώρες (εξαήμερο). Η νόμιμη υπερωρία απαιτεί προηγούμενη έγκριση από την Επιθεώρηση Εργασίας (ΣΕΠΕ) και δηλώνεται στο σύστημα ΕΡΓΑΝΗ. Η αμοιβή για τη νόμιμη υπερωρία είναι σημαντικά υψηλότερη:
  • Προσαύξηση 40% επί του καταβαλλόμενου ωρομισθίου για τις πρώτες 120 ώρες νόμιμης υπερωρίας ετησίως.
  • Προσαύξηση 60% επί του καταβαλλόμενου ωρομισθίου για υπερωρίες πέραν των 120 ωρών ετησίως.

Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι υπάρχουν και ανώτατα όρια υπερωριακής απασχόλησης (π.χ., 3 ώρες την ημέρα, 48 ώρες την εβδομάδα συνολικά).

Τα Δικαιώματά σας ως Εργαζόμενος σε Βάρδιες

Οι εργαζόμενοι σε βάρδιες συχνά αντιμετωπίζουν πιο περίπλοκα προγράμματα, με βάρδιες νύχτας, Σαββατοκύριακα ή αργίες. Τα δικαιώματα για τις υπερωρίες ισχύουν και για εσάς, ανεξάρτητα από το αν το πρόγραμμά σας είναι κυλιόμενο ή σταθερό. Το κλειδί είναι η κατανόηση του πότε οι επιπλέον ώρες σας ξεπερνούν το κανονικό εβδομαδιαίο ωράριο, λαμβάνοντας υπόψη τυχόν ειδικές διατάξεις που αφορούν τη φύση της εργασίας σας (π.χ. νυχτερινή εργασία, εργασία Κυριακές). Οι ώρες που εργάζεστε πέραν του συμβατικού σας ωραρίου ή του νόμιμου ορίου, ακόμα και αν είναι κατά τη διάρκεια νυχτερινής βάρδιας ή Σαββατοκύριακου, πρέπει να αμείβονται ως υπερωρία, επιπλέον των τυχόν ειδικών προσαυξήσεων για νυχτερινή ή αργία εργασία.

Πότε η υπερωρία είναι “παράνομη”;

Μία υπερωρία θεωρείται “παράνομη” όχι επειδή δεν πρέπει να αμειφθεί, αλλά επειδή δεν έχει τηρηθεί η νόμιμη διαδικασία από τον εργοδότη (π.χ., δεν έχει δηλωθεί στο ΣΕΠΕ ή ξεπερνά τα ανώτατα όρια). Σε αυτή την περίπτωση, ο εργοδότης αντιμετωπίζει κυρώσεις, αλλά εσείς ως εργαζόμενος εξακολουθείτε να δικαιούστε την αμοιβή της νόμιμης υπερωρίας, προσαυξημένη κατά 120% για κάθε ώρα παράνομης υπερωρίας.

Πρακτικές Συμβουλές για τους Εργαζόμενους

Για να προστατέψετε τα δικαιώματά σας σχετικά με τις υπερωρίες: τι θεωρείται νόμιμο, ακολουθήστε τις παρακάτω πρακτικές συμβουλές:

• Καταγράψτε τις ώρες σας: Κρατήστε ένα προσωπικό αρχείο με τις ώρες που εργάζεστε καθημερινά και εβδομαδιαίως, συμπεριλαμβανομένων των ωρών έναρξης και λήξης, καθώς και των διαλειμμάτων. Αυτό μπορεί να γίνει με ένα απλό ημερολόγιο ή μια εφαρμογή στο κινητό σας.
• Ελέγξτε τις μισθοδοτικές σας καταστάσεις: Βεβαιωθείτε ότι οι υπερωρίες σας αναγράφονται σωστά και αμείβονται με τις προβλεπόμενες προσαυξήσεις.
• Μάθετε το συμβόλαιό σας: Διαβάστε προσεκτικά το συμβόλαιο εργασίας σας και τυχόν συλλογικές συμβάσεις που σας αφορούν, καθώς μπορεί να περιέχουν ειδικούς όρους για τις υπερωρίες.
• Επικοινωνήστε με τον εργοδότη σας: Εάν έχετε απορίες ή διαφωνίες, απευθυνθείτε πρώτα στον εργοδότη σας για διευκρινίσεις.
• Μην διστάζετε να ζητήσετε βοήθεια: Εάν οι αμφιβολίες σας παραμένουν ή αν πιστεύετε ότι τα δικαιώματά σας παραβιάζονται, μην διστάσετε να αναζητήσετε εξειδικευμένη βοήθεια.

Η γνώση των δικαιωμάτων σας είναι το ισχυρότερο εργαλείο σας. Οι υπερωρίες είναι ένα κρίσιμο κομμάτι της εργασιακής πραγματικότητας για πολλούς, ιδιαίτερα για εσάς που εργάζεστε σε βάρδιες. Η σωστή κατανόηση του πότε και πώς αμείβονται οι υπερωρίες μπορεί να σας γλιτώσει από δυσάρεστες εκπλήξεις και να διασφαλίσει ότι λαμβάνετε τη δίκαιη αμοιβή που σας αναλογεί για τον κόπο σας. Μην αφήνετε την άγνοια να λειτουργεί εις βάρος σας. Για να έχετε το κεφάλι σας ήσυχο και να είστε σίγουροι ότι το πρόγραμμα εργασίας σας είναι σύμφωνο με την εργατική νομοθεσία, σας προτείνουμε:

Ελέγξτε το πρόγραμμα εργασίας με εργατολόγο.